Anasayfa / Kimya Bilim İnsanları / George Andrew Olah

George Andrew Olah

george andrew olah - George Andrew Olah

Karbokatyonlar (veya karbonyum iyonları) olarak bilinen hidrokarbonların pozitif yüklü, elektron eksikliği olan parçalarını izole eden, 1960’ların başında yapılan çalışmalar için 1994 Nobel Kimya Ödülü’nü kazanan Macar-Amerikalı kimyager.

George A. Olah, özellikle sıradan asitlerden daha güçlü, nükleofilik olmayan ve düşük sıcaklıklarda sıvı olan süper asitler geliştirmiştir.Böylece Olah, geçici karbokatyonların özelliklerini inceleyecek kadar uzun süre muhafaza etmenin bir yolunu bulmuştur. Organik kimya anlayışında devrim yaratarak, benzin, plastik ve ilaç üretiminde yeni bulgulara ve gelişmelere yol açmıştır.

Julius Olah ve Magda Krasznai’nin oğlu olan George A. Olah,  22 Mayıs 1927’de Macaristan’ın Budapeşte şehrinde dünyaya geldi.Babası bir avukattı ve ailesinde hiç kimse bilime ilgi duymadı.  İki dünya savaşı arasında büyüdü ve oldukça sağlam bir genel eğitim aldı, eğitim sınıfının kökenleri Avusturya-Macaristan Monarşisine dayanan bir ülkede yaşayan orta sınıf çocuklardı.

Budapeşte’deki en iyi okullardan birine, Katolik Piarist Fathers tarafından yönetilen Gymnasium’a (ortaokul ve lise lise kombinasyonu) katıldı.Bu okulda Almanca ve Fransızca zorunlu diller iken Latince de 8 yıl okutulmaktaydı.Ayrıca zorlayıcı müfredatta beşeri bilimler ağırlıktaydı. Olah’ın asıl ilgisi özellikle tarih ve edebiyat olmakla birlikte beşeri bilimlereydi. Okulda Latince klasikleri okumanın, daha olgun bir yaşta olduğu kadar uygun olmasa da, bir bilim insanının ilerleyen dönemlerinde böyle bir çalışmaya zaman ayıramayacağını düşünmekteydi.

Liseden mezun olup  Budapeşte’deki savaş yıkımlarından kurtulduktan sonra Budapeşte Teknik  Üniversiteye başladı.Olah, üniversitenin sunduğu imkanlardan etkilenerek kimya eğitimi almaya başladı. Budapeşte Teknik Üniversitesi sınıfları küçük sayılırdı. Muhtemelen 70 veya 80 kişinin olduğu bir sınıftaydı, ilk yıl boyunca “yap ya da ölür” ü talep eden “başarmak” kavramının imkansız olduğu kişilerin sözlü sınavları sonucunda sınıf sayısı yarıya indi. Bu çok zalim bir süreçti, çünkü laboratuvar tesisleri çok sınırlıydı, bu yüzden az sayıda kişi kabul edilebilirdi. Eğitimde kesinlikle sağlam bir  temel vardı.Laboratuvar eğitimini tamamlayan Olah, organik laboratuvarında yaklaşık 40 Gatterman preparatı yaptı. Organik kimya Olah’a ilham verdi ve  daha sonra Berlin’de Emil Fischer’in öğrencisi olan Macaristan’daki organik kimya profesörü  Geza Zemplen’in araştırma asistanı olmayı başardı.Zemplen, Macaristan’da organik kimyada saygın bir okul kurdu. Ona asistan olmanın ücret karşılığı olmadığı gibi bedeli de yoktu. Zemplen müthiş bir üne sahipti ve onun için çalışmak oldukça iyi bir deneyimdi. Edindiği tecrübelerle kendini geliştirdi.

Zemplen, glikozitlerle çok ilgilenen bir karbonhidrat kimyageriydi. Çalışmalarının başlarında fikirlerinin ve ilgi alanlarının her zaman Zemplen ile yakından eşleşmediği açıktı. Karbonhidrat içeren florin kuplaj reaksiyonlarında çalışmanın ilginç olabileceğini düşündüğünde, Zemplen’in tepkisi beklenmedik şekilde çok negatif değildi. Savaş sonrası dönemde flor kimyasalını sürdürmeye çalışmak aslında Macaristan’a çok uzaktı ancak alınabilirdi. HF, FSO3H veya BF3 gibi eser miktarda gerekli olan temel kimyasallar bile mevcut değildi ve Olah bu kimyasalları  bazı ortakları ile birlikte (A. Pavlath, S. Kuhn) hevesli bir yardımla kendisi hazırladı. Laboratuvar alanı, özellikle davlumbazlar (bir gaz brülörünün sebep olduğu taslak nedeniyle sıcak havaya neden olan iğrenç dumanları bir bacadan çıkaran tür) çok kısıtlıydı ve Olah yardımcı doçent olduğu zaman bile bu durum hiç hoş karşılanmadı. Bununla birlikte, kimya binasının ikinci katında bulunan Enstitü kimyasal depolamak için kullanılan açık bir balkona sahipti.Olah bu balkonu kullanabileceğine karar verdi ve Zemplen de beklenmedik bir şekilde  buna izin verdi. Biraz çaba sarf ederek, iki eski kaputu taktılar ve yakında “balkon laboratuarı” olarak adlandırılan işyerindeydiler. Bu sıralarda,yeni mahalleye ve florin kimyasına  Friedel-Crafts reaksiyonlarının ve ara ürünlerinin ilgili çalışmaları tarafından gizli bir hoşgörü gösterilmesi onları keyiflendirdi.

Olah’ın Macaristan’da 50’li yılların başlarındaki yayınlarından bazıları Hans Meerwein’in gözüne takıldı. Macar Chimica Acta’nın yabancı dil baskısı olmasına rağmen, hala bu yayınları  bir Macar dergisinde nasıl okumaya başlamıştı, işte bu Olah için bir sırdı. Meerwein’den cesaretlendirici bir mektup aldı ve Meerwein ile yazışmaya başladı. Olah’ın zorluklarına sempati duymuş olmalıydı çünkü Olah bir gün çabalarıyla bor trifluorür tüpü aldı. Bu, Olah için değerli bir hediye oldu!

Komünizm devraldıktan sonraki Macar eğitim sistemi Sovyet örneğine göre yeniden düzenlendi. Üniversite araştırmaları önemsenmedi ve Akademi’nin himayesinde araştırma enstitüleri kuruldu. 1954’te Macar Bilimler Akademisi’nin yeni kurulan Merkezi Kimya Araştırma Enstitüsüne davet edildi ve bir endüstriyel araştırma enstitüsünün geçici laboratuarlarında barındırılan organik kimyada küçük bir araştırma grubu kurmayı başardı.1949’da  hayatında şimdiye kadar yaptığı en iyi şey olarak nitelendirdiği Judith Lengyel ile evlendi. Eşini de ekleyerek grubu ile çalışmalarını genişletti ve olanaklarını en iyi şekilde değerlendirdi. Ekim 1956’da Macaristan, Sovyet iktidarına karşı ayaklandı, ancak ayaklanma kısa sürede sert tedbirler ve çok fazla hayat kaybı ile ortadan kaldırıldı. Budapeşte yeniden yıkıldı ve gelecek oldukça karanlık görünüyordu. Kasım-Aralık 1956’da çoğunlukla genç neslin yaklaşık 200.000 Nijeryalısı ülkesinden kaçtı. Ailesi ve araştırmacı grubunun çoğuyla birlikte bu yola devam etmeye ve Batı’da yeni bir hayat aramaya karar verdi.

Judith Lengyel ve George A. Olah uzun zamandan beri birbirini tanıyordu ve 45 yıldan fazla mutlu bir şekilde evlilerdi. Judith, başlangıçta Teknik Üniversite sekreteri olarak çalıştı. Evlendikten sonra kimya eğitimine kaydoldu.1956 yılı Aralık ayının başında Macaristan’dan kaçtıktan sonra, eşinin akrabalarının bulunduğu Londra’ya vardı. Ardından, 1957 baharında, Judith’in babasının savaştan sonra Montreal’de yaşadığı Kanada’ya geçti. Londra’da ilk kez kalışında, beğenilen organik kimyagerlerden bazılarıyla kişisel iletişim kurabildi.  Özellikle Christopher Ingold ve Alexander Todd, asla unutmadığı ve prensip olarak bilinmeyen genç bir Macar mülteci kimyacısı adına gayret gösteren insanlardı.

Michigan merkezli Midland’de bulunan Dow Chemical, o dönemde Sarnia, Ontario’daki sınır ötesi 100 kilometre uzunluğundaki küçük araştırma laboratuvarını kuruyordu. Kanada’daki Sübvansiyonların büyük operasyonları vardı.Olah,bu yeni laboratuara katılma konusunda bir teklif aldı ve Steven Kuhn da dahil olmak üzere iki orijinal Macar İşbirliği görevlisini kiraladı. 1957 yılının Mayıs ayının sonlarında Sarnia’ya taşındı. Masrafların ödendiği yerde, dünyadaki tüm varlığını içeren iki mukavva kutuyu Montreal trenine yükleyerek yeni hayatını başlattı.Küçük oğlu Ronald Peter 1959’da Sarnia’da dünyaya geldi. Judith’in o tarihte kariyerine devam etme imkânı yoktu. Kendi kariyerini feda ederek, çocuklarını yetiştirmek için kendini adamıştı. Akademik hayata döndükten  sadece on yıl sonra Cleveland’da Olah’ın araştırmalarına katıldı.

Dow’daki Sarnia yılları üretkenti. Bu dönem boyunca 50’lerin sonlarında kararlı karbokatyonlarla ilgili ilk çalışması başlamıştı. Dow, stiren üretimi için etilbenzen’in Friedel-Crafts tipi üretimi gibi, karbokatyonik kimyanın önemli bir kullanıcısıydı. Bu nedenle Olah’ın işi de pratik anlam taşırken bazı endüstriyel süreçleri iyileştirmede yardımcı oldu. Bunun karşılığında iyi muamele gördü ve burada kendi fikirlerini takip etmek için büyük bir özgürlük buldu. Sonunda şirket Bilimadamı ismine ve idari sorumluluk olmadan en yüksek araştırma pozisyonuna terfi etti.

64 yılı baharında Fred McLafferty direktörlüğü bünyesinde kurulan Framingham’da bulunan Dow’un Doğu Araştırma Laboratuvarlarına transfer oldu. Laboratuvar daha sonra Boston’un hemen dışındaki Wayland’a taşındı. 1965 yazında Cleveland, Ohio’da bulunan Western Reserve Üniversitesi’ne davet edildi ve öğretim üyeliğine akademik hayata geri döndü.Cleveland yılları bilimsel ve kişisel olarak en ödüllendirici nitelikteydi. Eşi Judith araştırmalarında Olah’a tekrar katılabildi ve araştırma grubu hızla büyüdü. Western Reserve Üniversitesi ve komşu Case Institute of Technology’nin kimya bölümleri pratikte bitişikti, sadece bir park yerinden ayrılmıştı. İkisini daha güçlü, tek bir departmana katılmanın mantıklı olacağı açıktı. Bunu 1967’de şaşırtıcı derecede az uğraşlar  ile başardı ve işler yerleşene kadar ortak bölüm başkanı olarak görev yapması istendi. 1969’da idari sorumluluğunu  bırakmayı başardı. Çalışmalarını yoğun bir şekilde yürüttüğü dönemde araştırmaları asla sıkıntıya girmedi ve aslında en üretken yıllarından biriydi.

Cleveland’da 12 yılın ardından yine taşınmak gerekti. Büyük oğlu George, kolej yıllarının sonuna yaklaşıyordu ve liseyi bitiren genç oğlu Ron, Stanford’a gitmeye karar verdi.

Bütün ailesini Kaliforniya’ya yeniden yerleşmenin güzel olacağına  ikna etti. Tesadüfen, 1976 sonbaharında Sid Benson, eski bir arkadaşı Los Angeles’taki Güney Kaliforniya Üniversitesi’nde kendisine katılmak isteyip istemeyeceğini öğrenmek için Olah’ı aradı.
Los Angeles’a yapılan bazı ziyaretlerden sonra, dinamik bir üniversitede kimya kurmaya ve Güney Kaliforniya’da  yaşamaya çalışması Olah ve ailesini  zorlamadı. Kaliforniya’ya aşık oldular. USC’nin kimya tesisleri sınırlı olduğundan, hidrokarbon araştırması alanında bir araştırma enstitüsü kurmak ve kendi bina ve tesislerini sunmak teklif edildi. 1977 Mayıs’ında taşındılar. Araştırma grubunun yaklaşık 15 üyesi Batı’da kaldı. Yaptığı düzenlemelerle, laboratuar ekipmanı, kimyasal madde vb. ürünlerin çoğunu kendisiyle birlikte alabildi.Kaliforniya’ya geldikten iki hafta sonra araştırma enstitüsü kurulurken, geçici çeyrekte kimya yapıyordu.Enstitü, Bay ve Bayan D.P’nin cömert desteği ile USC’de kuruldu. Enstitü iki yeni ekleme ile çalışma alanı ikiye katlandı.

Son on yılda bir dizi kitap ve monografi yayınladı. Yaklaşık 170 ek araştırma makalesi yayınladı ve yaklaşık 15 patent aldı. 3 Mart 2017 yılında Kaliforniya’da yaşamını yitirdi.

Yayınları

“Hydrocarbon Chemistry” (with Arpad Molnar,) 2nd revised ed., Wiley, 2003. “Onium Ions” (with Kenneth Laali, Qi Wang, and Surya Prakash,) Wiley, 1998.”Across Conventional Lines, selected papers of George Olah” (ed. with Surya Prakash), World Scientific Publishing, Singapore, 2003. “Carbocation Chemistry” (ed. with Surya Prakash), Wiley, 2004. “Beyond Oil and Gas: The Methanol Economy” (with Alain Goeppert and Surya Prakash), Wiley-VCH, 2005 (in preparation).

Nobel Ödülü

1994 yılı kimya dalında Nobel Ödülü ”karbon kimyası”na yaptığı katkılardan dolayı George A. Olah’a verilmiştir.

Yorumlar
Hazal Öztan - George Andrew Olah

Hakkında Hazal Öztan

1994 Ankara doğumluyum. 2012 yılında Dr.Şerafettin Tombuloğlu Anadolu Lisesi'nden mezun oldum. Aynı yıl Gazi Üniversitesi Kimya Mühendisliği bölümünü kazandım. 2015 yılında Devlet Su İşleri Araştırma ve Kalite Kontrol Dairesi Başkanlığı'nda ve 2016 yılında Uzman Kataforez Metal Yüzey Kaplama'da stajlarımı yaptım. 2016- 2017 eğitim döneminde ''Baryum Sülfat'tan Baryum Sülfür Eldesi Üzerinde Sıcaklığın Etkisi'' konusu üzerinde çalışarak 2017 Haziran ayında lisans bitirme tezimi sundum ve lisans derecemi tamamladım. Mühendislikteki gelişmeleri ve kimya sektörü ile ilgili yayınları ilgi ile takip etmekteyim. Girişimciliğimi arttırmak ve öğrenirken öğretmek için İnovatif Kimya Dergisi ekibine katıldım.Gönüllü olarak bilim insanları kısmında ingilizce çeviri yapmaktayım.Akademik hayatıma proses güvenliği ve yapı kimyasalları-malzemeleri üzerinde devam etmek istiyorum.

Sitemi Ziyaret Edin
Tüm Yazıları Görüntüle

Okumanızı Öneriyoruz

elmer verner mccollum 310x165 - Elmer Verner McCollum

Elmer Verner McCollum

Elmer Verner McCollum (3 Mart 1879 – 15 Kasım 1967), diyetin sağlığa etkisi üzerine yaptığı …

Bir Cevap Yazın

WP to LinkedIn Auto Publish Powered By : XYZScripts.com